Natuurlijke Electie

Hieronder vind je mijn inzending voor de Westhoff essaywedstrijd 2012.

Met de slaap nog in mijn ogen loop ik de collegezaal in en neem achterin plaats. Mijn medestudenten hebben hun collegeblok al voor zich en de professor start zijn PowerPoint op. Met een luide stem opent hij zijn college: “De reuzenpanda moet dood.” Geschrokken kijk ik op en gooi bijna het papieren koffiebekertje van mijn klaptafeltje af. De hele zaal is plots wakker en luistert aandachtig, iets dat zeldzaam is op dit tijdstip.

Het betoog dat volgt, zet kort uiteen waarom de reuzenpanda een soort is die zonder de mens al lang en breed was uitgestorven . Het beest eet het meest inefficiënte eten denkbaar voor een 150kg wegende beer; bamboe. Om toch genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen, moet hij de gehele dag bamboe eten. Na het eten heeft hij alleen nog tijd over om te slapen. Van seks houden panda’s niet en het vrouwtje is maar drie dagen per jaar vruchtbaar. En mocht ze dan kleine pandaatjes krijgen (meestal 2), kiest ze er voor om er maar 1 op te voeden en de andere aan zijn/haar lot over te laten.

Evolutionair gezien had de panda dus gewoon moeten uitsterven. Maar waarom is dit nog niet gebeurd? Om dat wij, als ‘dierlievende’ soort die we zijn, dit knuffelbeer én symbool van het Wereld Natuur Fonds, in leven willen houden. Omdat hij zo schattig is… En de panda is niet de enige soort die we proberen te redden van extinctie. Er zijn vele planten, vissen, insecten en zoogdieren die op het punt staan uit te sterven, maar door de mens in leven gehouden worden. Als logisch denkende bioloog kan ik het alleen maar eens zijn met het overtuigende betoog van mijn professor. Dit is geen natuurlijke selectie, maar een natuurlijke electie.

Vijf studiejaren later en wijzer, buig ik me nog eens over het college uit mijn eerste jaar. Waar ik achter ben gekomen, is dat evolutie en natuurlijke selectie voor veel biologen relatieve begrippen zijn. Een paar weken geleden zat Midas Dekkers bij Pauw & Witteman, waar hij vol overtuiging verkondigde dat “Natuur alles is, waar de mens met z’n fikken vanaf is gebleven”. Hij is niet de enige bioloog die dit denkt, veel van mijn medestudenten en docenten delen zijn mening. Maar is de mens dan geen onderdeel van de natuur? Zijn wij, Homo sapiens, de meest dominante soort op aarde geen onderdeel van ‘de natuur’? Speelt de mens geen rol in het proces van natuurlijke selectie?

De mens is in een paar duizend jaar uitgegroeid tot de meest dominante soort op aarde en er is vrijwel geen ecosysteem te bedenken dat niet door ons is aangetast. In een paar honderd jaar hebben we vrijwel alle fossiele brandstoffen verbruikt, is de atmosfeer volgepompt met broeikasgassen en hebben we twee gaten in de ozonlaag gemaakt. Ik durf zonder twijfel te stellen dat er op aarde geen enkel systeem is waar de mens niet met z’n fikken aan heeft gezeten, om in de woorden van Dekkers te spreken. Het is dus duidelijk dat we de mens simpelweg niet meer buiten de definitie van natuur kunnen houden, hoe graag biologen dat ook willen.

Bovenstaande verklaart echter niet waarom we zo graag de uitstervende soorten in leven willen houden. We zijn met z’n allen bezig de wereld zoveel mogelijk naar onze hand te zetten en alle ecosystemen op te slurpen met bebouwing. En als er een plek is waar deze ‘egaliseren, asfalteren’-gedachte het meest tot uiting komt is het ons kleine kikkerlandje. Als een van de drukst bevolkte landen ter wereld moet er continu plek gemaakt worden om onze soortgenoten te kunnen huisvesten en de natuurlijke gebieden zijn daar de dupe van. Tel daarbij op dat we in een economische crisis verkeren, met een regering die natuur onderaan de lijst van prioriteiten plaatst en het is duidelijk dat de soorten op de rand van extinctie het moeilijk gaan krijgen de komende jaren. Toch zijn er nog steeds mensen die deze zogenaamde rode lijst soorten, zoals bv. de geelbuikvuurpad in Zuid-Limburg, koste wat kost willen behouden. Maar dit is nu precies wat tegen mijn logisch biologische denkpatroon in gaat. Wij zijn onderdeel van het ecosysteem. Wij zijn de toppredator en bezig ons territorium uit te breiden. Soorten die in de weg zitten hebben de keuze; zich verzetten, zich aanpassen of migreren. Kunnen ze dit niet, dan is er maar een conclusie. Deze soort wordt natuurlijk geselecteerd om uit te sterven. Dat is het proces dat al miljarden jaren speelt, dus waarom zou dit nu niet gelden?

Soorten komen en gaan, massa-extincties zijn zeldzaam maar onontkoombaar en de opkomst van de mens is misschien wel de bron van de grootste massa-extinctie uit de geschiedenis van de aarde. Als ik iets geleerd heb in vijf jaar biologie studeren is het wel dat de natuur ontzettend flexibel is. We moeten als mens niet proberen alles om ons heen te controleren, maar moeten de natuur juist haar gang laten gaan.

In 1993 kwam er een film uit die misschien wel het slechtste voorbeeld van natuurbeleid liet zien; Jurassic Park. De film liet zien dat je de natuur niet kunt controleren, iets wat we nu over de hele wereld juist wél proberen te doen. Nadat de wetenschappers in deze fictie-wereld dit realiseerden, kwamen ze tot een conclusie die wij nu misschien zouden moeten trekken:

“Nature requires our absence to survive, not our help; and if we could only step aside and trust in nature, life will find a way.”